Czerń i biel czyli fotografia monochromatyczna w pigułce

  • Published in Sztuka

Dlaczego ktoś miałby fotografować w czerni i bieli świat, który jest przecież bezdyskusyjnie kolorowy? Czy jeśli kolorowa fotografia zostałaby wynaleziona przed czarno-białą, ktokolwiek chciałby robić zdjęcia w odcieniach szarości? ~ Russel Miller


Odpowiedź na pytanie Russela Millera wydaje się być oczywista, historia fotografii czarno białej sięga niemal 150 lat. Śmiało można stwierdzić, że przetrwała próbę nie tylko czasu, ale także rozwoju technologicznego. Pomimo dostępu do kolorowych matryc, bardzo chętnie oglądamy przecież zdjęcia czarno białe. Mają one swój urok, są ponadczasowe, niekiedy uchodzą wręcz za fotografię wyższej jakości. To klasyka i elegancja sama w sobie, ale nie każdy wie jak ten rodzaj fotografii ugryźć.


Rezygnacja z koloru wymaga pomysłu


Komponowanie zdjęć w czerni i bieli rządzi się nieco innymi regułami niż fotografia kolorowa. Czerń i biel pozbawione są barw oraz nasycenia, mamy więc do dyspozycji tylko jedną zmienną – jasność. Za pomocą światła i cienia, tworząc fotografię monochromatyczną, fotograf ma za zadanie osiągnąć wszystko, to, co przy fotografii kolorowej stworzył by dzięki większej ilości różnych czynników. Zapanowanie nad jedną zmienną wydaje się z pozoru prostsze, a w rzeczywistości, po przez skromniejsze środki wyrazu, okazuje się być ogromnym wyzwaniem.
Sam kontrast odcieni szarości niestety nie stworzy artystycznego zdjęcia. W przypadku tego typu ujęć komponowanie i kadrowanie obrazu jest o wiele bardziej istotne niż w zdjęciach kolorowych. Ważne jest aby w fotografii czarno białej znalazły się elementy zarówno czarne jak i białe. Dlaczego? Może wydawać się to dość oczywiste, jednak często się o tym zapomina, a każdy kadr powinien zawierać cienie głębokie oraz jasne światła. Pomoże to uniknąć efektu spłaszczenia fotografii, w której królować będzie jedynie szarość.

Faktura, struktura, kontur

Odwołując się do graficznych korzeni fotografii, należy wymienić takie techniki jak drzeworyt oraz linoryt, które opierają się na kształcie oraz aspektach związanych z fizycznością przedmiotu. Co za tym idzie do lekkiego odrealnienia i przesunięcia interpretacji w kierunku bardziej emocjonalnym. Zdjęcia monochromatyczne to szerokie spektrum możliwości do pokazania i wyeksponowania powierzchni fotografowanego obiektu, jego faktury, struktury czy konturu, np.: karbowany materiał o oryginalnym splocie, szorstki pień drzewa, nierówna ściana, ukruszona ceramika czy spękana powierzchnia wysuszonej od słońca ziemi. Kluczem do ekspozycji wyżej wymienionych składowych jest oświetlenie. To ono kształtuje ostateczny obraz, jego wydźwięk i cały nastrój.



Namaluj zdjęcie

Oświetlenie - kolejny istotny i absolutnie niezbędny element, dzięki któremu możemy „namalować” i „wyczarować” coś pięknego. Nadaje ono dynamikę, podkreśla kontrasty, wzmacnia linię i buduje cały klimat. Możemy wykorzystywać jego aktywną bądź pasywną rolę. Światło łagodne, rozproszone, wprowadzające spokojną atmosferę będzie odgrywało rolę pasywną. Aktywną zaś stworzy światło głębokie, kontrastowe, ostre. To ono zapewni nam jasne plamy w kadrze.

Zrozumieć kolor

Ludzkie oko nie widzi świata w skali szarości, trudniej więc zrozumieć, że większość barw, które na co dzień bez problemu rozpoznajemy, w przypadku fotografii monochromatycznej, stają się niemal identyczne. Niezbędne jest zrozumienie koloru. Kolory ciepłe (czerwienie, pomarańcze, żółcienie), będą wywoływały inne reakcje niż kolory zimne (niebieskie, fiolety) czy neutralne (zielenie, purpura). Kolory ciepłe w przypadku zdjęć czarno białych wywołają podobne reakcje, co jaśniejsze odcienie szarości (w tym biel). Kolory zimne będą odpowiadały ciemnym odcieniom szarości, a kolory neutralne – średnim. Główną rolę w kadrze będą więc odgrywały przejścia tonalne oraz wynikające z nich kontrasty.

Co z szarością?

Zbyt duża jej ilość może spłaszczyć zdjęcie, jednak zbyt mała jej ilość także nie jest dobra. Szeroki zakres tonalny doda fotografii głębi i wyrazistości życia. Złapanie jak największego zakresu odcieni szarości jest kwestią właściwej ekspozycji i jest szczególnie ważny przy zdjęciach portretowych. Pomagają oddać właściwy odcień twarzy, rysów, sylwetki oraz charakteru portretowanej osoby.

Kompozycja i jej dynamika

Budując całe ujęcie należy zastanowić się czy elementy w nim zawarte, mają nadać scenie wydźwięk statyczny czy dynamiczny. Nie chodzi tu o zdjęcie „w ruchu”,  a o dynamikę, którą wprowadzą mocne wzory, asymetryczna kompozycja, wyraziste faktury, niepełne kształty czy na przykład ukośne i poszarpane linie. Jest to najprostszy sposób aby uciec od banału rejestracji rzeczywistości w kolorze i stworzyć coś innego. Trzeba naprawdę dużo inwencji, aby znaleźć interesujący sposób na pokazania otaczającej nas kolorowej rzeczywistości opierając się jedynie na czerni, bieli oraz szarościach, ale to zawsze ciekawa fotograficzna przygoda, którą warto rozpocząć.



Format Raw i obróbka

Czym jest format RAW? Jest to cyfrowy odpowiednik negatywu, który pozwala na wielokrotne wywołanie zdjęcia w różnych wariacjach. W fotografii czarno białej ma ogromne znaczenie, ponieważ pozwoli wyciągnąć ze zdjęcia o wiele więcej świateł, kontrastu oraz detali niż format jpg. Zawiera też szerszą gamę informacji o zdjęciu niż format jpg, który poddawany jest wstępnej obróbce i utracie jakości już w puszce aparatu. Dzięki RAW można również usunąć nadmiar ziarna. Jest to jednak dość szeroki temat, dlatego, że czasem szum dobrze wygląda w tego typu kadrach i po prostu trzeba zadecydować o ostatecznym wyglądzie fotografii oraz założyć jaki efekt ostatecznie ma wywołać całość. Format ten jest jednak przeznaczony dla tych, którzy mają czas i dużo chęci do zabawy oraz dopieszczania każdego szczegółu, dlatego, że przeważnie każde zdjęcie w RAWie, trzeba będzie osobiście obrobić. Jeśli nie mamy na to czasu i ochoty, wystarczy robić zdjęcia w standardowym formacie jpg.
Obróbka - każdy program graficzny posiada opcje konwersji na czerń i biel, jednak zbyt wiele kadrów tworzonych jest właśnie takimi najprostszymi poleceniami, co skutkuje nudnym i płaskim efektem końcowym. Ponownie, tym, którzy chcą się pobawić i uzyskiwać ciekawsze efekty zaleca się poznać i nauczyć podstaw programów takich jak Photoshop oraz Lightroom. Warto także pomyśleć o Silver Efex Pro, dodatku do Photoshopa, który jest stworzony z myślą o monochromatycznych kadrach. W Photoshopie najprostszą metodą na konwersję do czerni i bieli jest zmniejszenie nasycenia do zera. Jednak wystarczy zamiast tego zastosować warstwę dopasowania z czarno biała mapą gradientu i stworzony zostaje zupełnie inny efekt czerni i bieli, bardziej kontrastowy z o wiele większą głębia szarości.


Na koniec

Fotografia czarno biała wprowadza przede wszystkim klimat, pozwala skupić wzrok na najważniejszych elementach i podkreśla emocje. Czerń i biel nie zastąpią jednak koloru, ani kolor nie jest w stanie zastąpić czerni i bieli. Decyzja o tym czy zdjęcie ma być monochromatyczne czy w szerokim spektrum barwnym, będzie miało kluczowe znaczenie dla efektu końcowego. Na szczęście w obecnej dobie, mamy ten komfort, że wykonaną fotografię możemy dowolnie zamieniać z barwnej na jednotonalną i eksperymentować. Pozwoli to nauczyć się, jak rozpoznawać sytuację pasującą do obu konwencji. Ważne aby się nie bać i podjąć tę próbę.








 

 

Sara Żurakowska
Author: Sara ŻurakowskaWebsite: www.facebook.com/sajo.pracownia.artystyczna/
Kobieta zwariowana, wychodząca z założenia, że czasem trzeba zwariować żeby nie oszaleć. Tworząc uwielbia poszukiwać, odkrywać i łączyć ze sobą najróżniejsze techniki. Jej główną inspiracją są ludzie oraz ich emocje. Na co dzień prowadzi Pracownię Artystyczną – Sajo, gdzie spełnia się jako artysta i jako człowiek.
Artykuły Autora:

Tagged under fotografia