Ekonomia społeczna?

  • Published in NGOzone

Ekonomia społeczna? Czy słysząc taki termin zastanawiasz się co to dokładnie jest? Czy jest to jakaś forma ekonomii jako nauki? A może ekonomia z ludzką twarzą? Po odpowiedź zapraszam do poniższego artykułu.

 Muszę zaznaczyć, że nie ma jednej właściwej definicji ekonomii społecznej. Mimo to spróbuję tutaj w ludzkim języku opisać co to takiego jest. Pojęcie ekonomii społecznej wywodzi się z XIX w. i jest związane z ruchem spółdzielczym w Europie. Stopniowo jednak termin ten zaczął obejmować różne przedsiębiorstwa, których wspólną cechą był społeczny cel działalności. Na początku XX w. termin ten przede wszystkim kojarzono z szeroko pojętą spółdzielczością, która miała stanowić remedium dla różnic materialnych w społeczeństwie. Dopiero wraz z terminologicznym wyodrębnieniem trzeciego sektora (nazywanego też sektorem non - profit) ekonomia społeczna została na nowo zdefiniowana. Współczesna doktryna ekonomiczna nie traktuje już tego terminu jako nowej gałęzi w ekonomii lub jako alternatywy dla klasycznego ujęcia gospodarki rynkowej. Podmioty działające w sektorze ekonomii społecznej działają najczęściej w skali mikro, wykorzystując swoistą ekonomiczną „niszę” pozostawioną przez podmioty sektora biznesowego, które nie są zainteresowane daną działalnością ze względu na brak możliwości osiągnięcia wystarczającego zysku. Można więc zdefiniować ekonomię społeczną jako działalność na styku gospodarki rynkowej, społeczeństwa obywatelskiego i państwa demokratycznego. W tym ujęciu można przedstawić ekonomię społeczną jako próbę pogodzenia dotychczasowej działalności różnych podmiotów trzeciego sektora z działalnością gospodarczą na zasadach rynkowych.

 

 

Obecnie termin „ekonomia społeczna” jest używany w bardzo wielu różnych znaczeniach, a samo wyrażenie przybiera różne definicje w zależności od kraju. Sformułowania „ekonomia społeczna” (economie sociale) używa się głównie we Francji i w  Europie kontynentalnej. We Francji popularny jest także termin „ekonomia współpracy”. W państwach hiszpańskojęzycznych używa się terminu „ekonomia popularna (powszechna)”, „ekonomia pracy” lub „ekonomia solidarnościowa”. W Wielkiej Brytanii stosuje się termin „ekonomia wspólnoty”  lub „rozwój wspólnotowy”.  Można przyjąć, że co do zasady, terminy te są tożsame.

Można wyróżnić dwa modele.: „starą” ekonomię społeczną i „nową” ekonomię społeczną. Jak sama nazwa wskazuje stara ekonomia społeczna nawiązuje do jej znaczenia z XIX i XX wieku i związana jest z szeroko rozumianym ruchem spółdzielczym. Natomiast nową ekonomię społeczną stanowią podmioty nastawione na integrację zawodową osób wykluczonych z rynku pracy (min.: spółdzielnie socjalne, CIS-y, ZAZ-y, WTZ-y) oraz różnego rodzaju formalne partnerstwa i spółki handlowe, dla których zysk nie jest celem priorytetowym.  Poza tzw. „nową” i „starą” ekonomią społeczną można wyróżnić także podmioty trzeciego sektora (stowarzyszenia i fundacje), które mogą zostać zaliczone do sfery ekonomii społecznej, pod warunkiem prowadzenia działalności gospodarczej. Niekiedy ta działalność trzeciego sektora jest także zaliczana do „nowej” ekonomii społecznej. Różnice pomiędzy tymi modelami stanowi sposób finansowania. Podmioty zaliczane do „starej” ekonomii społecznej opierają swoją działalność głównie na przychodach z normalnej działalności rynkowej. Natomiast podmioty „nowej” ekonomii społecznej i przedsiębiorstwa prowadzone przez podmioty trzeciego sektora, opierają się zarówno na przychodach z działalności gospodarczej, jak i na różnego rodzaju dotacjach, darowiznach i wpływach z realizacji zadań zleconych od administracji publicznej. Rozróżnienie tych modeli może być także przeprowadzone ze względu na sposób działania. O ile podmioty „starej” ekonomii społecznej działają co do zasady wyłącznie na rzecz swoich członków, to podmioty „nowej” ekonomii mają szerszy zakres działań, stawiając sobie do realizacji różnorodne cele społeczne. Wydaje się, że obecnie w Europie powyższe rozróżnienie traci na znaczeniu, na rzecz jednolitej kategorii podmiotów ekonomii społecznej lub przedsiębiorstw społecznych.

Można sobie wyobrazić ekonomię społeczną jako hybrydę trzeciego sektora z działalnością gospodarczą (biznesem). Jednak w odróżnieniu od sektora biznesowego, głównym celem działalności tych podmiotów nie jest zysk, lecz realizacja różnych celów społecznych. Ekonomię społeczną należy także oddzielić od tradycyjnie rozumianego trzeciego sektora, który co do zasady nie prowadzi działalności gospodarczej. Ekonomia społeczna opiera się na innym rodzaju przedsiębiorczości, nastawionym przede wszystkim na aktywizowanie i włączenie do rynku pracy ludzi, którzy są jej pozbawieni. Co więcej pozwala nie tylko na wytwarzanie dóbr w sektorach słabszych ekonomicznie, ale także może stworzyć rynek dla odbioru tych produktów.

 

Piotr Jaros
Author: Piotr JarosWebsite: www.prawowngo.pl
Piotr Jaros - radca prawny związany z NGO i menedżer fundacji. Zawodowo zajmuje się prawem oraz doradztwem biznesowym w dziedzinie strategii, marketingu i zarządzania podmiotami ekonomii społecznej i trzeciego sektora. Prowadzi własną kancelarię radcy prawnego (www.4ngo-kancelaria.pl). Od 2010 roku zarządza Fundacją Europejskich Inicjatyw na Śląsku (www.feis.org.pl), której jest współtwórcą i fundatorem. Organizacja zajmuje się aktywizacją społeczną młodzieży i upowszechnianiem narzędzi ekonomii społecznej w lokalnym środowisku. Obecnie pełni funkcję prezesa zarządu. Stale współpracuje z kilkoma innymi organizacjami pozarządowymi w zakresie usług prawnych, marketingu i wdrażania nowoczesnych strategii rozwoju. W zakresie zarządzania, koordynował kilkanaście międzynarodowych projektów spotkań młodzieżowych, szkoleń i tworzenia sieci. Ukończył prawo na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach (broniąc pracę magisterską na temat ekonomii społecznej) oraz historię na Wydziale Nauk Społecznych tego samego Uniwersytetu. W 2016 roku ukończył aplikację radcowską przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Katowicach i pozytywnie zdał egzamin zawodowy, uzyskując tym samym tytuł radcy prawnego.
Artykuły Autora: