1% podatku

Czym jest 1% podatku?

Od 1 stycznia 2004 r. podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych mogą w rocznym zeznaniu pomniejszyć należny podatek o kwotę przekazaną na rzecz organizacji pożytku publicznego, do wysokości 1% należnego podatku. Kwota ta wpływa na konto wybranej organizacji posiadającej status Organizacji Pożytku Publicznego, zamiast do Skarbu Państwa.

Procedura jest niezwykle prosta: przy spisie organizacji upoważnionych do otrzymywania 1% podatku, jaki znajdziemy na stronie www Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej,  widnieją ich numery  KRS. Wybrany przez nas numer wpisujemy w odpowiednią rubrykę wypełniając PIT, we wskazaną zaś wpisujemy kwotę (należy ją  zaokrąglić w dół do pełnych dziesiątek groszy).

Wypełniając PIT-37 będzie to pole numer 124 i 125. Sumę obliczamy mnożąc podatek należny (z pola 120) przez 1%. Jeśli chcemy przekazać nasz 1% na konkretnego podopiecznego, należy wypełnić także pola 126-128. Pieniądze, w imieniu podatnika, na konto bankowe organizacji, wpłaci urząd skarbowy, do którego podatnik złoży zeznanie.

Wypełniając rubrykę pn. ”informacje uzupełniające” możemy także przekazać cel szczegółowy, na jaki chcemy przekazać organizacji pieniądze. W przypadku PIT-37 zaznaczając pozycję 127, wyrażamy zgodę na przekazanie OPP danych osobowych oraz kwoty wsparcia. W polu 128 można wpisać inne informacje, które dostanie fundacja, np. kontaktowy numer telefonu.

W „Informacjach uzupełniających” można także wpisać cel szczegółowy, na jaki przekazujemy 1 %, jednak pamiętajmy, iż taka deklaracja woli podatnika nie stanowi obowiązku dla organizacji pożytku publicznego. Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, a w ślad za nią przepisy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jako podmiot uprawniony do otrzymywania 1% podatku określają organizacje pożytku publicznego. Sposób wewnętrznej dystrybucji i wykorzystania środków odbywa się zgodnie z przedmiotem działalności określonym w statucie oraz przepisami prawa powszechnie obowiązującego

Podatnicy, którzy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej opodatkowani są ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, muszą pamiętać o terminowym złożeniu rocznej deklaracji PIT-28.

Każda Organizacja Pożytku Publicznego jest zobowiązana do składania sprawozdania ze swojej działalności, dlatego przed wpisaniem numeru KRS warto sprawdzić czy wybrana przez nas organizacja dopełniła formalności w tym względzie. Wykaz podmiotów, na które można przekazać 1 % podatku możemy znaleźć na stronie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej.

Idea 1% i wprowadzenie takiego rozwiązania w Polsce

Podczas prac na Ustawą o Pożytku Publicznego i Wolontariacie próbowano podjąć działania, jakie choć w części wyrównałyby szanse w dostępie do pozyskiwania środków finansowych pomiędzy organizacjami korporacyjnymi, związanymi z mediami, o dużym zasięgu działania i wpływów, a całą rzeszą małych organizacji. Uzyskanie wsparcia poprzez instytucję 1% pozwoliłoby im prowadzić działania szczególnie tego rodzaju, na jakie trudno pozyskać je z innych źródeł, np. dotacji publicznych. Miało posłużyć więc wzmocnieniu i niezależności finansowej organizacji.

Jako drugi argument za wprowadzeniem takiego rozwiązania podawano zwiększenie świadomości społecznej w obrębie trzeciego sektora w Polsce i pokazanie, że wspólnymi siłami można zebrać środki na wartościowe inicjatywy, w dodatku nic przy tym nie tracąc. Skorzystano przy tym z przetestowanych rozwiązań węgierskich, wdrożonych w roku 1996, czyli znacząco wcześniej.

Tak więc po raz pierwszy w Polsce, 1% podatku dochodowego można było podarować organizacji w roku 2004, rozliczając się z roku 2003. Trzeba było jednak wpłacić daną kwotę osobiście wybranemu podmiotowi, co w połączeniu z brakiem odpowiedniej informacji i rozpropagowania nowego rozwiązania, poskutkowało tym, że z nowej opcji skorzystało jedynie 0,33 % uprawnionych podatników.

W roku 2007 wprowadzono możliwość oświadczenia woli w zeznaniu podatkowym, zastępując takim rozwiązaniem dotychczasową i niewygodną dla podatników konieczność samodzielnej wpłaty na konto organizacji odpowiednio obliczonej sumy. Wraz z takim ułatwieniem wpłaty z 1%, z początkowych ok. 10 mln zł, poszybowały do 105, 4 mln. Zwiększono też grupę podatników mogących skorzystać z takiej formy wsparcia organizacji. W roku 2008 kwota wpłaconych pieniędzy zbliżyła się aż do 192,9 mln.

1% podatku

Co oznacza status OPP?

Termin Organizacja Pożytku Publicznego wprowadzony został w Polsce 1 stycznia 2004 roku, zgodnie z ustawą o Działalności Pożytku Publicznego i Wolontariacie. Jest on zarezerwowany wyłącznie dla organizacji posiadających prawny status pożytku publicznego. O jego nadanie występuje się do Krajowego Rejestru Sądowego. O status OPP ubiegać się mogą organizacje działające w sferze zadań pożytku publicznego.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie działalnością taką jest działalność społecznie użyteczna, prowadzona przez organizacje pozarządowe w sferze zadań publicznych określonych w ustawie.

Organizacje pozarządowe lub inne podmioty prowadzące działalność pożytku publicznego uzyskują status OPP z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego, po spełnieniu wszystkich wymagań ustawowych określonych w art. 20 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Dana organizacja musi wykazać się prowadzeniem działalności, co oznacza, że powinna istnieć przed ubieganiem się o uzyskanie statusu organizacji pożytku publicznego i zgodnie z art. 22 ustawy przez 2 lata prowadzić nieprzerwanie działalność społecznie użyteczną (pamiętajmy, że „organizacja pożytku publicznego” i sformułowanie „działalność pożytku publicznego” to nie to samo. Każda bowiem organizacja pożytku publicznego musi prowadzić działalność pożytku publicznego, choć nie każda organizacja, która prowadzi działalność pożytku publicznego, musi mieć status organizacji pożytku publicznego).

Statut organizacji musi w pełni odpowiadać wymogom określonym w art. 20 ustawy. Decyzja, czy organizacja uzyska status OPP leży w kompetencji Krajowego Rejestru Sądowego. Organizacja musi mieć statutowy kolegialny organ kontroli lub nadzoru, odrębny od organu zarządzającego i niepodlegający mu w zakresie wykonywania kontroli wewnętrznej lub nadzoru, przy czym członkowie organu kontroli i nadzoru: nie mogą być członkami organu zarządzającego ani pozostawać z nimi w związku małżeńskim, we wspólnym pożyciu, w stosunku pokrewieństwa, powinowactwa lub podległości służbowej; nie byli skazani prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe.

Członkowie organu zarządzającego organizacji nie mogą prócz tego mieć na swoim koncie prawomocnego wyroku za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego, lub przestępstwo skarbowe.

Statut organizacji lub inny akt wewnętrzny musi zabraniać:

  • udzielania pożyczek lub zabezpieczania zobowiązań majątkiem organizacji w stosunku do jej członków, członków organów lub pracowników oraz osób, z którymi członkowie, członkowie organów oraz pracownicy organizacji pozostają w związku małżeńskim, we wspólnym pożyciu albo w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej, pokrewieństwa lub powinowactwa w linii bocznej do drugiego stopnia albo są związani z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli, zwanych dalej „osobami bliskimi”;
  • przekazywania ich majątku na rzecz ich członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich, na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich, w szczególności jeżeli przekazanie to następuje bezpłatnie lub na preferencyjnych warunkach;
  • wykorzystywania majątku na rzecz członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich chyba, że to wykorzystanie bezpośrednio wynika z celu statutowego;
  • wykorzystywania majątku na rzecz członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich chyba, że to wykorzystanie bezpośrednio wynika z celu statutowego;

Dobrą praktyką jest umieszczanie takich zapisów także w statutach organizacji niebędących podmiotami OPP.

Kto ma prawo odliczyć 1% podatku?

Odliczenie, które kieruje część zapłaconego przez nas podatku na rzecz organizacji pożytku publicznego, dotyczy wszystkich dochodów opodatkowanych. Z takiego przekazania części podatku skorzystać mogą więc podatnicy, opodatkowani:

  • na zasadach ogólnych, czyli na podstawie skali podatkowej (niezależnie od źródła, np. umowy o pracę, zlecenia, praw autorskich, zbycia akcji),
  • ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych,
  • podatnicy rozliczający przychody ryczałtowe wskazane w ustawie o PIT – zbycie nieruchomości, kapitały pieniężne, prawa majątkowe,
  • podatkiem liniowym 19% – od działalności gospodarczej.

Przekazanie jednego procentu podatku nie jest w zasadzie ulgą podatkową. Podatnik nie zmniejszy w ten sposób swojej daniny dla fiskusa, może jedynie w pewnym stopniu zadecydować o jej przeznaczeniu.  Żeby skorzystać z ulgi należy terminowo złożyć deklarację roczną.

1% podatku

Wypaczenie idei 1%

Od wielu lat działacze organizacji pozarządowych zwracali uwagę na złe aspekty rozwiązania instytucji odpisu 1% przez OPP. Problem naświetlano wieloaspektowo. Przytoczmy główne zarzuty dotyczące tych uregulowań:

  • Podatnicy najchętniej wspierają cele związane z ochroną zdrowia, szczególnie najmłodszych. Wszyscy kojarzymy zapewne całą masę apeli pojawiających się w okresie rozliczeniowym, namawiających na wpłatę „Na leczenie Maciusia”, „Operację Natalki”, „Rehabilitację Jasia” itd. Do apelu dołączone zdjęcie chwytające za serce i wzruszająca opowieść. Cel szczytny, jak najbardziej. Jednak w perspektywie długofalowej w społeczeństwie wytwarza się powoli przyzwolenie na zwolnienie instytucji państwowych z wypełniania swej roli i przerzucenie w ogromnej skali tych potrzeb na organizacje pozarządowe.
  • W efekcie działań opisanych powyżej, podatnik „przekazując” 1% nabywa często przeświadczenie, że jest sponsorem, dobroczyńcą i niemalże filantropem. Uważa więc, że nie jest już zobligowany do aktywnego życia na rzecz społeczności, włączenia się w działania obywatelskie, czy też prawdziwej dobroczynności. Nic bardziej mylnego. Odpis 1% to nie darowizna, choć jest z nią mylony. Nie są to bowiem pieniądze podatnika. On może tylko wskazać (lub nie) cel ich przeznaczenia.
  • Mechanizm pozyskiwania 1% został zdominowany w Polsce przez największe organizacje, w tym fundacje korporacyjne, mające dostęp do mediów i ogromnych sum na reklamy. Budziło to od dawna masę kontrowersji, szczególnie w temacie zbierania pieniędzy poprzez tzw. subkonta tworzone dla poszczególnych beneficjentów. I choć trudno oczekiwać od rodziców chorego dziecka by nie korzystali z istniejącej możliwości zebrania sumy niezbędnej na np. rehabilitację, czy operację chorego dziecka, to sam proceder jest swoistą patologią, polega bowiem na transferze pieniędzy de facto publicznych, z jednej instytucji do kolejnej. Przy czym w takim przypadku przepływ taki odbywa się drogą nienaturalną, albowiem to instytucje państwowe wspomagać powinny organizacje pozarządowe, nie zaś te ostatnie wspierać np. publiczną służbę zdrowia.

Dla fundacji korporacyjnych pozyskiwanie 1% w ramach bycia OPP jest doskonałą formą reklamy i budowania pozytywnego wizerunku firmy-matki, jako instytucji społecznie odpowiedzialnej i zaangażowanej. Koszty przy tym ponoszę (o ile w ogóle je ponoszą) minimalne, korzystając z odpisów podatkowych. Tak więc instytucja 1% buduje głównie pozycję największych organizacji, dla jakich szereg działań marketingowych jest zawsze dostępny, w odróżnieniu od całej masy drobnych fundacji, jakie nie mogą sobie pozwolić na reklamę w TV (podatnik rzadko zastanawia się nad kosztami reklamy jaką widzi w telewizji, nie zdając sobie sprawy, że „przekazując” 1% finansuje też w takim przypadku cele jakie de facto są celami komercyjnymi), czy wykupienie licencji na program do wypełniania formularzy PIT, jaki następnie organizacja udostępnia bezpłatnie, ale to jej nr KRS wyświetla się jako domyślny w rubryce, gdzie jest miejsce na decyzję dotyczącą przekazania 1%.

Szereg instytucji nieuprawnionych do pozyskiwania 1% wchodziło w dziwnego rodzaju układy i umowy z organizacjami OPP, jakie w ich imieniu zbierały 1% podatku, a następnie przekazywały je tym podmiotom. Dwa lata temu media opisywały przypadek Telewizji Republika, jaka korzystając z luki w prawie, zezwalającej organizacjom pożytku publicznego na przekazywanie pieniędzy z 1% podmiotom nie posiadającym takiego statusu. Namawiano więc widzów do wspierania stacji na konto zaprzyjaźnionej organizacji. Po ujawnieniu tych kwestii, zapanowało oburzenie, że mimo faktu, iż telewizja Republika nie jest organizacją pożytku publicznego, dostanie i skorzysta z pieniędzy wpłaconych w ramach akcji 1%.

Jak więc widać, zmiany dotyczące przekazywania 1% podatku dochodowego dla organizacji pożytku publicznego były konieczne. Rozporządzenie ministra rodziny, pracy i polityki społecznej z dnia 22 czerwca 2016 r. w sprawie zamieszczania informacji przez organizacje pożytku publicznego z zakresu 1% podatku dochodowego od osób fizycznych, dokładnie określa formę i treść komunikatu, mówiącego o tym, że materiały promocyjne przygotowane przez organizacje pożytku publicznego na rzecz przekazania 1% podatku pochodzą z tego właśnie źródła.

Organizacje pożytku publicznego zachęcając publicznie do przekazania 1% podatku – w formie audiowizualnej, wizualnej i dźwiękowej – muszą oznaczyć te materiały następującą treścią: „Materiał promocyjny został sfinansowany/współfinansowany ze środków finansowych pochodzących z 1% podatku dochodowego od osób fizycznych.” Rozporządzenie szczegółowo określa powierzchnie, położenie, czas przekazu tej informacji, itd.

Zmiany obejmą również programy komputerowe umożliwiające rozliczenie podatku. Te, które nie pozwalają podatnikowi na swobodny wybór organizacji powinny zawierać czytelny i umieszczony w widocznym miejscu komunikat następującej treści: „Program ten nie umożliwia swobodnego wyboru i przekazania 1% podatku dochodowego od osób fizycznych wybranej organizacji pożytku publicznego.”2

Jeśli program daje taką możliwość, to również powinien zawierać informację na ten temat. Informacja powinna być wyświetlona jeszcze zanim podatnik zacznie wypełniać zeznanie podatkowe.

W przypadku materiałów promocyjnych i programów komputerowych, na których nie uda się zamieścić tak długich informacji (np. z powodu rozmiaru), organizacja pożytku publicznego zamieszcza informację: „Sfinansowano z 1% podatku”.

Zmiany mają zapewnić przejrzystość wydatkowania środków pochodzących z 1% podatku oraz powinny dostarczyć pełną informację dotyczącą możliwości wyboru OPP. Jeśli organizacje nie będą przestrzegały nowych przepisów, będą musiały płacić grzywnę. 

Nowe przepisy obowiązują od 19 lipca 2016 roku.

Podsumowanie

Niestety, idea 1% została w Polsce w ogromnej mierze wypaczona. Przyczyn tego stanu rzeczy było i jest wiele-brak rzetelnej wiedzy w tym temacie, brak uświadomionego społeczeństwa, jakie chętnie włącza się w inicjatywy społeczne i obywatelskie, niedostateczna pomoc finansowa ze strony państwa w opiece nad osobami niepełnosprawnymi (te środowiska bowiem „zdominowały” wpłaty na tzw. subkonta), w końcu krótkowzroczność samych organizacji pozarządowych, które propagując wpłaty na subkonta dla konkretnych beneficjentów, same strzeliły w kolano nie tylko sobie, ale i pozostałym organizacjom, choćby w kwestiach wizerunkowych. Przeciętny Kowalski wpłacając ponadto 1% oczekuje, że całość wpłaty trafi na ręce danej rodziny/osoby. Nie zadaje sobie przy tym często trudu, by policzyć koszty jakie ponosi organizacja w związku z zatrudnieniem kadr, księgowej, prowadzenia kampanii 1%, do czego potrzebny jest i lokal i prąd i sprzęt w postaci choćby komputera i Internetu. Więcej o tych kwestiach przeczytać można w artykule materiale: Świadomość społeczna w postrzeganiu organizacji pozarządowych.

Autorzy: Aleksandra Żórawska i Piotr Jaros


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

w- centrum